🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:41:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपरक्त (पुंलिङ्ग)

कष्ट-ग्रस्त, संकटग्रस्त, दुःखी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपरक्तःउपरक्तौउपरक्ताः
द्वितीयाउपरक्तम्उपरक्तौउपरक्तान्
तृतीयाउपरक्तेनउपरक्ताभ्याम्उपरक्तैः
चतुर्थीउपरक्तायउपरक्ताभ्याम्उपरक्तेभ्यः
पञ्चमीउपरक्तात् / उपरक्ताद्उपरक्ताभ्याम्उपरक्तेभ्यः
षष्ठीउपरक्तस्यउपरक्तयोःउपरक्तानाम्
सप्तमीउपरक्तेउपरक्तयोःउपरक्तेषु
सम्बोधनहे उपरक्तहे उपरक्तौहे उपरक्ताः

अर्थ: कष्ट-ग्रस्त, संकटग्रस्त, दुःखी
संस्कृत: पर्याय: उपप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपरक्त (नपुंसकलिङ्ग)

कष्ट-ग्रस्त, संकटग्रस्त, दुःखी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपरक्तम्उपरक्तेउपरक्तानि
द्वितीयाउपरक्तम्उपरक्तेउपरक्तानि
तृतीयाउपरक्तेनउपरक्ताभ्याम्उपरक्तैः
चतुर्थीउपरक्तायउपरक्ताभ्याम्उपरक्तेभ्यः
पञ्चमीउपरक्तात् / उपरक्ताद्उपरक्ताभ्याम्उपरक्तेभ्यः
षष्ठीउपरक्तस्यउपरक्तयोःउपरक्तानाम्
सप्तमीउपरक्तेउपरक्तयोःउपरक्तेषु
सम्बोधनहे उपरक्तहे उपरक्तेहे उपरक्तानि

अर्थ: कष्ट-ग्रस्त, संकटग्रस्त, दुःखी
संस्कृत: पर्याय: उपप्लव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें