🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:37:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपलक्ष (पुंलिङ्ग)

उपल (मूल्यवान पत्थर, रत्न) + क्ष (नाश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलक्षःउपलक्षौउपलक्षाः
द्वितीयाउपलक्षम्उपलक्षौउपलक्षान्
तृतीयाउपलक्षेणउपलक्षाभ्याम्उपलक्षैः
चतुर्थीउपलक्षायउपलक्षाभ्याम्उपलक्षेभ्यः
पञ्चमीउपलक्षात् / उपलक्षाद्उपलक्षाभ्याम्उपलक्षेभ्यः
षष्ठीउपलक्षस्यउपलक्षयोःउपलक्षाणाम्
सप्तमीउपलक्षेउपलक्षयोःउपलक्षेषु
सम्बोधनहे उपलक्षहे उपलक्षौहे उपलक्षाः

अर्थ: उपल (मूल्यवान पत्थर, रत्न) + क्ष (नाश)
English: distinction, distinguishing (See दुर्-उप°).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें