🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:29:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपलक्षक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलक्षकःउपलक्षकौउपलक्षकाः
द्वितीयाउपलक्षकम्उपलक्षकौउपलक्षकान्
तृतीयाउपलक्षकेणउपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकैः
चतुर्थीउपलक्षकायउपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकेभ्यः
पञ्चमीउपलक्षकात् / उपलक्षकाद्उपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकेभ्यः
षष्ठीउपलक्षकस्यउपलक्षकयोःउपलक्षकाणाम्
सप्तमीउपलक्षकेउपलक्षकयोःउपलक्षकेषु
सम्बोधनहे उपलक्षकहे उपलक्षकौहे उपलक्षकाः

अर्थ: —
English: observing closely or with attention

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपलक्षक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलक्षकम्उपलक्षकेउपलक्षकाणि
द्वितीयाउपलक्षकम्उपलक्षकेउपलक्षकाणि
तृतीयाउपलक्षकेणउपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकैः
चतुर्थीउपलक्षकायउपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकेभ्यः
पञ्चमीउपलक्षकात् / उपलक्षकाद्उपलक्षकाभ्याम्उपलक्षकेभ्यः
षष्ठीउपलक्षकस्यउपलक्षकयोःउपलक्षकाणाम्
सप्तमीउपलक्षकेउपलक्षकयोःउपलक्षकेषु
सम्बोधनहे उपलक्षकहे उपलक्षकेहे उपलक्षकाणि

अर्थ: —
English: observing closely or with attention

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬