🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:24:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपलब्धृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलब्धाउपलब्धारौउपलब्धारः
द्वितीयाउपलब्धारम्उपलब्धारौउपलब्धॄन्
तृतीयाउपलब्ध्राउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभिः
चतुर्थीउपलब्ध्रेउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभ्यः
पञ्चमीउपलब्धुःउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभ्यः
षष्ठीउपलब्धुःउपलब्ध्रोःउपलब्धॄणाम्
सप्तमीउपलब्धरिउपलब्ध्रोःउपलब्धृषु
सम्बोधनहे उपलब्धःहे उपलब्धारौहे उपलब्धारः

अर्थ: —
English: one who perceives, NṛsUp. Comm. on Bādar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपलब्धृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलब्धृउपलब्धृणीउपलब्धॄणि
द्वितीयाउपलब्धृउपलब्धृणीउपलब्धॄणि
तृतीयाउपलब्धृणा / उपलब्ध्राउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभिः
चतुर्थीउपलब्धृणे / उपलब्ध्रेउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभ्यः
पञ्चमीउपलब्धृणः / उपलब्धुःउपलब्धृभ्याम्उपलब्धृभ्यः
षष्ठीउपलब्धृणः / उपलब्धुःउपलब्धृणोः / उपलब्ध्रोःउपलब्धॄणाम्
सप्तमीउपलब्धृणि / उपलब्धरिउपलब्धृणोः / उपलब्ध्रोःउपलब्धृषु
सम्बोधनहे उपलब्धृ / हे उपलब्धःहे उपलब्धृणीहे उपलब्धॄणि

अर्थ: —
English: one who perceives, NṛsUp. Comm. on Bādar.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬