🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:35:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपलहस्त (पुंलिङ्ग)

उपल (मूल्यवान पत्थर, रत्न) + हस्त (न इट्" हाथ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपलहस्तःउपलहस्तौउपलहस्ताः
द्वितीयाउपलहस्तम्उपलहस्तौउपलहस्तान्
तृतीयाउपलहस्तेनउपलहस्ताभ्याम्उपलहस्तैः
चतुर्थीउपलहस्तायउपलहस्ताभ्याम्उपलहस्तेभ्यः
पञ्चमीउपलहस्तात् / उपलहस्ताद्उपलहस्ताभ्याम्उपलहस्तेभ्यः
षष्ठीउपलहस्तस्यउपलहस्तयोःउपलहस्तानाम्
सप्तमीउपलहस्तेउपलहस्तयोःउपलहस्तेषु
सम्बोधनहे उपलहस्तहे उपलहस्तौहे उपलहस्ताः

अर्थ: उपल (मूल्यवान पत्थर, रत्न) + हस्त (न इट्" हाथ)
English: ‘stone-hand’, N. of a Cāṇḍāla, Kathās.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬