🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:35:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपशल्य (नपुंसकलिङ्ग)

ग्राम या नगर के बाहर का खुला स्थान, नगरांचल, उपनगर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपशल्यम्उपशल्येउपशल्यानि
द्वितीयाउपशल्यम्उपशल्येउपशल्यानि
तृतीयाउपशल्येनउपशल्याभ्याम्उपशल्यैः
चतुर्थीउपशल्यायउपशल्याभ्याम्उपशल्येभ्यः
पञ्चमीउपशल्यात् / उपशल्याद्उपशल्याभ्याम्उपशल्येभ्यः
षष्ठीउपशल्यस्यउपशल्ययोःउपशल्यानाम्
सप्तमीउपशल्येउपशल्ययोःउपशल्येषु
सम्बोधनहे उपशल्यहे उपशल्येहे उपशल्यानि

अर्थ: ग्राम या नगर के बाहर का खुला स्थान, नगरांचल, उपनगर
संस्कृत: पर्याय: ग्रामान्त

📚 अमरकोश में:
• गाँव की सीमा के पास का भाग (२.२.२०) — पर्याय: ग्रामान्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपशल्य (पुंलिङ्ग)

ग्राम या नगर के बाहर का खुला स्थान, नगरांचल, उपनगर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपशल्यःउपशल्यौउपशल्याः
द्वितीयाउपशल्यम्उपशल्यौउपशल्यान्
तृतीयाउपशल्येनउपशल्याभ्याम्उपशल्यैः
चतुर्थीउपशल्यायउपशल्याभ्याम्उपशल्येभ्यः
पञ्चमीउपशल्यात् / उपशल्याद्उपशल्याभ्याम्उपशल्येभ्यः
षष्ठीउपशल्यस्यउपशल्ययोःउपशल्यानाम्
सप्तमीउपशल्येउपशल्ययोःउपशल्येषु
सम्बोधनहे उपशल्यहे उपशल्यौहे उपशल्याः

अर्थ: ग्राम या नगर के बाहर का खुला स्थान, नगरांचल, उपनगर
संस्कृत: पर्याय: ग्रामान्त
English: a small spear or lance tipped with iron, MBh. iii, 641

📚 अमरकोश में:
• गाँव की सीमा के पास का भाग (२.२.२०) — पर्याय: ग्रामान्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें