🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:28:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सर्पक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उपसर्पक = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पकःसर्पकौसर्पकाः
द्वितीयासर्पकम्सर्पकौसर्पकान्
तृतीयासर्पकेणसर्पकाभ्याम्सर्पकैः
चतुर्थीसर्पकायसर्पकाभ्याम्सर्पकेभ्यः
पञ्चमीसर्पकात् / सर्पकाद्सर्पकाभ्याम्सर्पकेभ्यः
षष्ठीसर्पकस्यसर्पकयोःसर्पकाणाम्
सप्तमीसर्पकेसर्पकयोःसर्पकेषु
सम्बोधनहे सर्पकहे सर्पकौहे सर्पकाः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सर्पक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उपसर्पक = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासर्पकम्सर्पकेसर्पकाणि
द्वितीयासर्पकम्सर्पकेसर्पकाणि
तृतीयासर्पकेणसर्पकाभ्याम्सर्पकैः
चतुर्थीसर्पकायसर्पकाभ्याम्सर्पकेभ्यः
पञ्चमीसर्पकात् / सर्पकाद्सर्पकाभ्याम्सर्पकेभ्यः
षष्ठीसर्पकस्यसर्पकयोःसर्पकाणाम्
सप्तमीसर्पकेसर्पकयोःसर्पकेषु
सम्बोधनहे सर्पकहे सर्पकेहे सर्पकाणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬