🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:03:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपहास्य (पुंलिङ्ग)

उप+हस्+ण्यत् "मजाकिया या हंसी-मजाक की वस्तु बनाना, ठिठोलिया"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपहास्यःउपहास्यौउपहास्याः
द्वितीयाउपहास्यम्उपहास्यौउपहास्यान्
तृतीयाउपहास्येनउपहास्याभ्याम्उपहास्यैः
चतुर्थीउपहास्यायउपहास्याभ्याम्उपहास्येभ्यः
पञ्चमीउपहास्यात् / उपहास्याद्उपहास्याभ्याम्उपहास्येभ्यः
षष्ठीउपहास्यस्यउपहास्ययोःउपहास्यानाम्
सप्तमीउपहास्येउपहास्ययोःउपहास्येषु
सम्बोधनहे उपहास्यहे उपहास्यौहे उपहास्याः

अर्थ: उप+हस्+ण्यत् "मजाकिया या हंसी-मजाक की वस्तु बनाना, ठिठोलिया"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपहास्य (नपुंसकलिङ्ग)

उप+हस्+ण्यत् "मजाकिया या हंसी-मजाक की वस्तु बनाना, ठिठोलिया"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपहास्यम्उपहास्येउपहास्यानि
द्वितीयाउपहास्यम्उपहास्येउपहास्यानि
तृतीयाउपहास्येनउपहास्याभ्याम्उपहास्यैः
चतुर्थीउपहास्यायउपहास्याभ्याम्उपहास्येभ्यः
पञ्चमीउपहास्यात् / उपहास्याद्उपहास्याभ्याम्उपहास्येभ्यः
षष्ठीउपहास्यस्यउपहास्ययोःउपहास्यानाम्
सप्तमीउपहास्येउपहास्ययोःउपहास्येषु
सम्बोधनहे उपहास्यहे उपहास्येहे उपहास्यानि

अर्थ: उप+हस्+ण्यत् "मजाकिया या हंसी-मजाक की वस्तु बनाना, ठिठोलिया"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें