🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:20:45 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपाङ्क्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपाङ्क्यःउपाङ्क्यौउपाङ्क्याः
द्वितीयाउपाङ्क्यम्उपाङ्क्यौउपाङ्क्यान्
तृतीयाउपाङ्क्येनउपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्यैः
चतुर्थीउपाङ्क्यायउपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्येभ्यः
पञ्चमीउपाङ्क्यात् / उपाङ्क्याद्उपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्येभ्यः
षष्ठीउपाङ्क्यस्यउपाङ्क्ययोःउपाङ्क्यानाम्
सप्तमीउपाङ्क्येउपाङ्क्ययोःउपाङ्क्येषु
सम्बोधनहे उपाङ्क्यहे उपाङ्क्यौहे उपाङ्क्याः

अर्थ: —
English: (√ अङ्क्), to be marked or stamped.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उपाङ्क्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपाङ्क्यम्उपाङ्क्येउपाङ्क्यानि
द्वितीयाउपाङ्क्यम्उपाङ्क्येउपाङ्क्यानि
तृतीयाउपाङ्क्येनउपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्यैः
चतुर्थीउपाङ्क्यायउपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्येभ्यः
पञ्चमीउपाङ्क्यात् / उपाङ्क्याद्उपाङ्क्याभ्याम्उपाङ्क्येभ्यः
षष्ठीउपाङ्क्यस्यउपाङ्क्ययोःउपाङ्क्यानाम्
सप्तमीउपाङ्क्येउपाङ्क्ययोःउपाङ्क्येषु
सम्बोधनहे उपाङ्क्यहे उपाङ्क्येहे उपाङ्क्यानि

अर्थ: —
English: (√ अङ्क्), to be marked or stamped.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬