🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:54:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपाध्याय (पुंलिङ्ग)

अध्यापक, गुरु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपाध्यायःउपाध्यायौउपाध्यायाः
द्वितीयाउपाध्यायम्उपाध्यायौउपाध्यायान्
तृतीयाउपाध्यायेनउपाध्यायाभ्याम्उपाध्यायैः
चतुर्थीउपाध्यायायउपाध्यायाभ्याम्उपाध्यायेभ्यः
पञ्चमीउपाध्यायात् / उपाध्यायाद्उपाध्यायाभ्याम्उपाध्यायेभ्यः
षष्ठीउपाध्यायस्यउपाध्याययोःउपाध्यायानाम्
सप्तमीउपाध्यायेउपाध्याययोःउपाध्यायेषु
सम्बोधनहे उपाध्यायहे उपाध्यायौहे उपाध्यायाः

अर्थ: अध्यापक, गुरु
संस्कृत: पर्याय: अध्यापक

📚 अमरकोश में:
• पढ़ाने वाला (२.७.९) — पर्याय: अध्यापक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें