🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:18:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपान्त (पुंलिङ्ग)

किनारी, छोर, गोट, पल्ला, सिरा

🔎 आपका लिखा रूप उपान्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपान्तःउपान्तौउपान्ताः
द्वितीयाउपान्तम्उपान्तौउपान्तान्
तृतीयाउपान्तेनउपान्ताभ्याम्उपान्तैः
चतुर्थीउपान्तायउपान्ताभ्याम्उपान्तेभ्यः
पञ्चमीउपान्तात् / उपान्ताद्उपान्ताभ्याम्उपान्तेभ्यः
षष्ठीउपान्तस्यउपान्तयोःउपान्तानाम्
सप्तमीउपान्तेउपान्तयोःउपान्तेषु
सम्बोधनहे उपान्तहे उपान्तौहे उपान्ताः

अर्थ: किनारी, छोर, गोट, पल्ला, सिरा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

पान्ति (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप उपान्ते = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापान्तिःपान्तीपान्तयः
द्वितीयापान्तिम्पान्तीपान्तीः
तृतीयापान्त्यापान्तिभ्याम्पान्तिभिः
चतुर्थीपान्तये / पान्त्यैपान्तिभ्याम्पान्तिभ्यः
पञ्चमीपान्तेः / पान्त्याःपान्तिभ्याम्पान्तिभ्यः
षष्ठीपान्तेः / पान्त्याःपान्त्योःपान्तीनाम्
सप्तमीपान्तौ / पान्त्याम्पान्त्योःपान्तिषु
सम्बोधनहे पान्तेहे पान्तीहे पान्तयः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें