🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:10:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उपेक्षा (स्त्रीलिङ्ग)

नजर-अंदाज करना, लापरवाही बरतना, अवहेलना करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउपेक्षाउपेक्षेउपेक्षाः
द्वितीयाउपेक्षाम्उपेक्षेउपेक्षाः
तृतीयाउपेक्षयाउपेक्षाभ्याम्उपेक्षाभिः
चतुर्थीउपेक्षायैउपेक्षाभ्याम्उपेक्षाभ्यः
पञ्चमीउपेक्षायाःउपेक्षाभ्याम्उपेक्षाभ्यः
षष्ठीउपेक्षायाःउपेक्षयोःउपेक्षाणाम्
सप्तमीउपेक्षायाम्उपेक्षयोःउपेक्षासु
सम्बोधनहे उपेक्षेहे उपेक्षेहे उपेक्षाः

अर्थ: नजर-अंदाज करना, लापरवाही बरतना, अवहेलना करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬