🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:11:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उमा (स्त्रीलिङ्ग)

हिमवान् और मेना की पुत्री, शिव की पत्नी, कालिदास नाम की व्युत्पत्ति इस प्रकार करता है - उ मेति

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउमाउमेउमाः
द्वितीयाउमाम्उमेउमाः
तृतीयाउमयाउमाभ्याम्उमाभिः
चतुर्थीउमायैउमाभ्याम्उमाभ्यः
पञ्चमीउमायाःउमाभ्याम्उमाभ्यः
षष्ठीउमायाःउमयोःउमानाम्
सप्तमीउमायाम्उमयोःउमासु
सम्बोधनहे उमेहे उमेहे उमाः

अर्थ: हिमवान् और मेना की पुत्री, शिव की पत्नी, कालिदास नाम की व्युत्पत्ति इस प्रकार करता है - उ मेति
संस्कृत: पर्याय: कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती, ईश्वरी

📚 अमरकोश में:
• पार्वती के नाम (१.१.४५) — पर्याय: कात्यायनी, गौरी, काली, हैमवती, ईश्वरी
• अलसी (२.९.२०) — पर्याय: अतसी, क्षुमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें