🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:31:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उररीकृत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउररीकृतःउररीकृतौउररीकृताः
द्वितीयाउररीकृतम्उररीकृतौउररीकृतान्
तृतीयाउररीकृतेनउररीकृताभ्याम्उररीकृतैः
चतुर्थीउररीकृतायउररीकृताभ्याम्उररीकृतेभ्यः
पञ्चमीउररीकृतात् / उररीकृताद्उररीकृताभ्याम्उररीकृतेभ्यः
षष्ठीउररीकृतस्यउररीकृतयोःउररीकृतानाम्
सप्तमीउररीकृतेउररीकृतयोःउररीकृतेषु
सम्बोधनहे उररीकृतहे उररीकृतौहे उररीकृताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: ऊरीकृत, अङ्गीकृत, आश्रुत, प्रतिज्ञात, सङ्गीर्ण
English: extended

📚 अमरकोश में:
• स्वीकार किया हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: उरीकृत, अंगीकृत, आश्रुत, प्रतिज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उररीकृत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउररीकृतम्उररीकृतेउररीकृतानि
द्वितीयाउररीकृतम्उररीकृतेउररीकृतानि
तृतीयाउररीकृतेनउररीकृताभ्याम्उररीकृतैः
चतुर्थीउररीकृतायउररीकृताभ्याम्उररीकृतेभ्यः
पञ्चमीउररीकृतात् / उररीकृताद्उररीकृताभ्याम्उररीकृतेभ्यः
षष्ठीउररीकृतस्यउररीकृतयोःउररीकृतानाम्
सप्तमीउररीकृतेउररीकृतयोःउररीकृतेषु
सम्बोधनहे उररीकृतहे उररीकृतेहे उररीकृतानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: ऊरीकृत, अङ्गीकृत, आश्रुत, प्रतिज्ञात, सङ्गीर्ण
English: extended

📚 अमरकोश में:
• स्वीकार किया हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: उरीकृत, अंगीकृत, आश्रुत, प्रतिज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬