🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:34:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उरुचक्र (पुंलिङ्ग)

उरु (अतिशय, अधिक) + चक्र (दल, समुच्चय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउरुचक्रःउरुचक्रौउरुचक्राः
द्वितीयाउरुचक्रम्उरुचक्रौउरुचक्रान्
तृतीयाउरुचक्रेणउरुचक्राभ्याम्उरुचक्रैः
चतुर्थीउरुचक्रायउरुचक्राभ्याम्उरुचक्रेभ्यः
पञ्चमीउरुचक्रात् / उरुचक्राद्उरुचक्राभ्याम्उरुचक्रेभ्यः
षष्ठीउरुचक्रस्यउरुचक्रयोःउरुचक्राणाम्
सप्तमीउरुचक्रेउरुचक्रयोःउरुचक्रेषु
सम्बोधनहे उरुचक्रहे उरुचक्रौहे उरुचक्राः

अर्थ: उरु (अतिशय, अधिक) + चक्र (दल, समुच्चय)
English: having wide wheels (as a carriage), RV. ix, 89, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उरुचक्र (नपुंसकलिङ्ग)

उरु (अतिशय, अधिक) + चक्र (क्रियते अनेन, @ तारा .)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउरुचक्रम्उरुचक्रेउरुचक्राणि
द्वितीयाउरुचक्रम्उरुचक्रेउरुचक्राणि
तृतीयाउरुचक्रेणउरुचक्राभ्याम्उरुचक्रैः
चतुर्थीउरुचक्रायउरुचक्राभ्याम्उरुचक्रेभ्यः
पञ्चमीउरुचक्रात् / उरुचक्राद्उरुचक्राभ्याम्उरुचक्रेभ्यः
षष्ठीउरुचक्रस्यउरुचक्रयोःउरुचक्राणाम्
सप्तमीउरुचक्रेउरुचक्रयोःउरुचक्रेषु
सम्बोधनहे उरुचक्रहे उरुचक्रेहे उरुचक्राणि

अर्थ: उरु (अतिशय, अधिक) + चक्र (क्रियते अनेन, @ तारा .)
English: having wide wheels (as a carriage), RV. ix, 89, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬