🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:20:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उल्लेख्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउल्लेख्यःउल्लेख्यौउल्लेख्याः
द्वितीयाउल्लेख्यम्उल्लेख्यौउल्लेख्यान्
तृतीयाउल्लेख्येनउल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्यैः
चतुर्थीउल्लेख्यायउल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्येभ्यः
पञ्चमीउल्लेख्यात् / उल्लेख्याद्उल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्येभ्यः
षष्ठीउल्लेख्यस्यउल्लेख्ययोःउल्लेख्यानाम्
सप्तमीउल्लेख्येउल्लेख्ययोःउल्लेख्येषु
सम्बोधनहे उल्लेख्यहे उल्लेख्यौहे उल्लेख्याः

अर्थ: —
English: to be scraped or pared

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

उल्लेख्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउल्लेख्यम्उल्लेख्येउल्लेख्यानि
द्वितीयाउल्लेख्यम्उल्लेख्येउल्लेख्यानि
तृतीयाउल्लेख्येनउल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्यैः
चतुर्थीउल्लेख्यायउल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्येभ्यः
पञ्चमीउल्लेख्यात् / उल्लेख्याद्उल्लेख्याभ्याम्उल्लेख्येभ्यः
षष्ठीउल्लेख्यस्यउल्लेख्ययोःउल्लेख्यानाम्
सप्तमीउल्लेख्येउल्लेख्ययोःउल्लेख्येषु
सम्बोधनहे उल्लेख्यहे उल्लेख्येहे उल्लेख्यानि

अर्थ: —
English: to be scraped or pared

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬