🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:15:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उष्णघ्न (नपुंसकलिङ्ग)

उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउष्णघ्नम्उष्णघ्नेउष्णघ्नानि
द्वितीयाउष्णघ्नम्उष्णघ्नेउष्णघ्नानि
तृतीयाउष्णघ्नेनउष्णघ्नाभ्याम्उष्णघ्नैः
चतुर्थीउष्णघ्नायउष्णघ्नाभ्याम्उष्णघ्नेभ्यः
पञ्चमीउष्णघ्नात् / उष्णघ्नाद्उष्णघ्नाभ्याम्उष्णघ्नेभ्यः
षष्ठीउष्णघ्नस्यउष्णघ्नयोःउष्णघ्नानाम्
सप्तमीउष्णघ्नेउष्णघ्नयोःउष्णघ्नेषु
सम्बोधनहे उष्णघ्नहे उष्णघ्नेहे उष्णघ्नानि

अर्थ: उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)
English: ‘heat-destroyer’, a parasol, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬