🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:47:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उष्णनदी (स्त्रीलिङ्ग)

उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + नदी (दरिया, प्रवहणी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउष्णनदीउष्णनद्यौउष्णनद्यः
द्वितीयाउष्णनदीम्उष्णनद्यौउष्णनदीः
तृतीयाउष्णनद्याउष्णनदीभ्याम्उष्णनदीभिः
चतुर्थीउष्णनद्यैउष्णनदीभ्याम्उष्णनदीभ्यः
पञ्चमीउष्णनद्याःउष्णनदीभ्याम्उष्णनदीभ्यः
षष्ठीउष्णनद्याःउष्णनद्योःउष्णनदीनाम्
सप्तमीउष्णनद्याम्उष्णनद्योःउष्णनदीषु
सम्बोधनहे उष्णनदिहे उष्णनद्यौहे उष्णनद्यः

अर्थ: उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + नदी (दरिया, प्रवहणी)
English: ‘the hot river’, N. of Vaitaraṇī the river of hell, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬