🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:41:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उष्णसमय (पुंलिङ्ग)

उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + समय (काल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउष्णसमयःउष्णसमयौउष्णसमयाः
द्वितीयाउष्णसमयम्उष्णसमयौउष्णसमयान्
तृतीयाउष्णसमयेनउष्णसमयाभ्याम्उष्णसमयैः
चतुर्थीउष्णसमयायउष्णसमयाभ्याम्उष्णसमयेभ्यः
पञ्चमीउष्णसमयात् / उष्णसमयाद्उष्णसमयाभ्याम्उष्णसमयेभ्यः
षष्ठीउष्णसमयस्यउष्णसमययोःउष्णसमयानाम्
सप्तमीउष्णसमयेउष्णसमययोःउष्णसमयेषु
सम्बोधनहे उष्णसमयहे उष्णसमयौहे उष्णसमयाः

अर्थ: उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + समय (काल)
English: the hot season.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें