🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

उष्णासह (पुंलिङ्ग)

उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + असह ("जो सहा न जाय, असह्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाउष्णासहःउष्णासहौउष्णासहाः
द्वितीयाउष्णासहम्उष्णासहौउष्णासहान्
तृतीयाउष्णासहेनउष्णासहाभ्याम्उष्णासहैः
चतुर्थीउष्णासहायउष्णासहाभ्याम्उष्णासहेभ्यः
पञ्चमीउष्णासहात् / उष्णासहाद्उष्णासहाभ्याम्उष्णासहेभ्यः
षष्ठीउष्णासहस्यउष्णासहयोःउष्णासहानाम्
सप्तमीउष्णासहेउष्णासहयोःउष्णासहेषु
सम्बोधनहे उष्णासहहे उष्णासहौहे उष्णासहाः

अर्थ: उष्ण (तीक्ष्ण, स्थिर) + असह ("जो सहा न जाय, असह्य)
English: (scil. काल) ‘the time in which heat is tolerable’, the winter, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬