🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:29:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऊरव्य (पुंलिङ्ग)

वैश्य, तृतीय वर्ण का पुरुष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऊरव्यःऊरव्यौऊरव्याः
द्वितीयाऊरव्यम्ऊरव्यौऊरव्यान्
तृतीयाऊरव्येणऊरव्याभ्याम्ऊरव्यैः
चतुर्थीऊरव्यायऊरव्याभ्याम्ऊरव्येभ्यः
पञ्चमीऊरव्यात् / ऊरव्याद्ऊरव्याभ्याम्ऊरव्येभ्यः
षष्ठीऊरव्यस्यऊरव्ययोःऊरव्याणाम्
सप्तमीऊरव्येऊरव्ययोःऊरव्येषु
सम्बोधनहे ऊरव्यहे ऊरव्यौहे ऊरव्याः

अर्थ: वैश्य, तृतीय वर्ण का पुरुष
संस्कृत: पर्याय: ऊरुज, अर्य, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

📚 अमरकोश में:
• वैश्य के नाम (२.९.१) — पर्याय: ऊरुज, अर्य, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें