🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऊरु (पुंलिङ्ग)

नुलोपः" जंघा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऊरुःऊरूऊरवः
द्वितीयाऊरुम्ऊरूऊरून्
तृतीयाऊरुणाऊरुभ्याम्ऊरुभिः
चतुर्थीऊरवेऊरुभ्याम्ऊरुभ्यः
पञ्चमीऊरोःऊरुभ्याम्ऊरुभ्यः
षष्ठीऊरोःऊर्वोःऊरूणाम्
सप्तमीऊरौऊर्वोःऊरुषु
सम्बोधनहे ऊरोहे ऊरूहे ऊरवः

अर्थ: नुलोपः" जंघा
संस्कृत: पर्याय: सक्थि

📚 अमरकोश में:
• जाँघ (२.६.७४) — पर्याय: सक्थि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऊरु (नपुंसकलिङ्ग)

खुम्भ,खुदरौ,छत्रक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऊरुऊरुणीऊरूणि
द्वितीयाऊरुऊरुणीऊरूणि
तृतीयाऊरुणाऊरुभ्याम्ऊरुभिः
चतुर्थीऊरुणेऊरुभ्याम्ऊरुभ्यः
पञ्चमीऊरुणःऊरुभ्याम्ऊरुभ्यः
षष्ठीऊरुणःऊरुणोःऊरूणाम्
सप्तमीऊरुणिऊरुणोःऊरुषु
सम्बोधनहे ऊरु / हे ऊरोहे ऊरुणीहे ऊरूणि

अर्थ: खुम्भ,खुदरौ,छत्रक
संस्कृत: पर्याय: सक्थि

📚 अमरकोश में:
• जाँघ (२.६.७४) — पर्याय: सक्थि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें