🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:29:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऊष्मक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऊष्मकःऊष्मकौऊष्मकाः
द्वितीयाऊष्मकम्ऊष्मकौऊष्मकान्
तृतीयाऊष्मकेणऊष्मकाभ्याम्ऊष्मकैः
चतुर्थीऊष्मकायऊष्मकाभ्याम्ऊष्मकेभ्यः
पञ्चमीऊष्मकात् / ऊष्मकाद्ऊष्मकाभ्याम्ऊष्मकेभ्यः
षष्ठीऊष्मकस्यऊष्मकयोःऊष्मकाणाम्
सप्तमीऊष्मकेऊष्मकयोःऊष्मकेषु
सम्बोधनहे ऊष्मकहे ऊष्मकौहे ऊष्मकाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, ऊष्मागम, तप
English: the hot season, L.

📚 अमरकोश में:
• ग्रीष्म के नाम (१.४.२०) — पर्याय: ग्रीष्म, निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, ऊष्मागम, तप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें