🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:21:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऊष्मागम (पुंलिङ्ग)

ऊष्म (ताप) + आगम (आना, पहुँचना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऊष्मागमःऊष्मागमौऊष्मागमाः
द्वितीयाऊष्मागमम्ऊष्मागमौऊष्मागमान्
तृतीयाऊष्मागमेणऊष्मागमाभ्याम्ऊष्मागमैः
चतुर्थीऊष्मागमायऊष्मागमाभ्याम्ऊष्मागमेभ्यः
पञ्चमीऊष्मागमात् / ऊष्मागमाद्ऊष्मागमाभ्याम्ऊष्मागमेभ्यः
षष्ठीऊष्मागमस्यऊष्मागमयोःऊष्मागमाणाम्
सप्तमीऊष्मागमेऊष्मागमयोःऊष्मागमेषु
सम्बोधनहे ऊष्मागमहे ऊष्मागमौहे ऊष्मागमाः

अर्थ: ऊष्म (ताप) + आगम (आना, पहुँचना)
संस्कृत: ग्रीष्मऋतुः · पर्याय: ऊष्मक, निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, तप

📚 अमरकोश में:
• ग्रीष्म के नाम (१.४.२०) — पर्याय: ग्रीष्म, ऊष्मक, निदाघ, उष्णोपगम, उष्ण, तप

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬