🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:18:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋगात्मक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋगात्मकःऋगात्मकौऋगात्मकाः
द्वितीयाऋगात्मकम्ऋगात्मकौऋगात्मकान्
तृतीयाऋगात्मकेनऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकैः
चतुर्थीऋगात्मकायऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकेभ्यः
पञ्चमीऋगात्मकात् / ऋगात्मकाद्ऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकेभ्यः
षष्ठीऋगात्मकस्यऋगात्मकयोःऋगात्मकानाम्
सप्तमीऋगात्मकेऋगात्मकयोःऋगात्मकेषु
सम्बोधनहे ऋगात्मकहे ऋगात्मकौहे ऋगात्मकाः

अर्थ: —
English: ‘consisting of Ṛcas’, Ṛc-like Comm. on Pāṇ. vii, 4, 38.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋगात्मक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋगात्मकम्ऋगात्मकेऋगात्मकानि
द्वितीयाऋगात्मकम्ऋगात्मकेऋगात्मकानि
तृतीयाऋगात्मकेनऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकैः
चतुर्थीऋगात्मकायऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकेभ्यः
पञ्चमीऋगात्मकात् / ऋगात्मकाद्ऋगात्मकाभ्याम्ऋगात्मकेभ्यः
षष्ठीऋगात्मकस्यऋगात्मकयोःऋगात्मकानाम्
सप्तमीऋगात्मकेऋगात्मकयोःऋगात्मकेषु
सम्बोधनहे ऋगात्मकहे ऋगात्मकेहे ऋगात्मकानि

अर्थ: —
English: ‘consisting of Ṛcas’, Ṛc-like Comm. on Pāṇ. vii, 4, 38.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें