🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:51:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋण (नपुंसकलिङ्ग)

कर्जा, पितरों को दिया जानेवाला अन्तिम ऋण अर्थात् पुत्रोत्पादन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋणम्ऋणेऋणानि
द्वितीयाऋणम्ऋणेऋणानि
तृतीयाऋणेनऋणाभ्याम्ऋणैः
चतुर्थीऋणायऋणाभ्याम्ऋणेभ्यः
पञ्चमीऋणात् / ऋणाद्ऋणाभ्याम्ऋणेभ्यः
षष्ठीऋणस्यऋणयोःऋणानाम्
सप्तमीऋणेऋणयोःऋणेषु
सम्बोधनहे ऋणहे ऋणेहे ऋणानि

अर्थ: कर्जा, पितरों को दिया जानेवाला अन्तिम ऋण अर्थात् पुत्रोत्पादन
संस्कृत: पर्याय: पर्युदञ्चन, उद्धार

📚 अमरकोश में:
• ऋण (२.९.३) — पर्याय: पर्युदंचन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋण (पुंलिङ्ग)

कर्जा, पितरों को दिया जानेवाला अन्तिम ऋण अर्थात् पुत्रोत्पादन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋणःऋणौऋणाः
द्वितीयाऋणम्ऋणौऋणान्
तृतीयाऋणेनऋणाभ्याम्ऋणैः
चतुर्थीऋणायऋणाभ्याम्ऋणेभ्यः
पञ्चमीऋणात् / ऋणाद्ऋणाभ्याम्ऋणेभ्यः
षष्ठीऋणस्यऋणयोःऋणानाम्
सप्तमीऋणेऋणयोःऋणेषु
सम्बोधनहे ऋणहे ऋणौहे ऋणाः

अर्थ: कर्जा, पितरों को दिया जानेवाला अन्तिम ऋण अर्थात् पुत्रोत्पादन
संस्कृत: पर्याय: पर्युदञ्चन, उद्धार
English: going, flying, fugitive (as a thief), RV. vi, 12, 5; having gone against or transgressed, guilty

📚 अमरकोश में:
• ऋण (२.९.३) — पर्याय: पर्युदंचन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें