🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:04:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋणकर्तृ (पुंलिङ्ग)

ऋण (कर्तव्यता, दायित्व) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋणकर्ताऋणकर्तारौऋणकर्तारः
द्वितीयाऋणकर्तारम्ऋणकर्तारौऋणकर्तॄन्
तृतीयाऋणकर्त्राऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभिः
चतुर्थीऋणकर्त्रेऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभ्यः
पञ्चमीऋणकर्तुःऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभ्यः
षष्ठीऋणकर्तुःऋणकर्त्रोःऋणकर्तॄणाम्
सप्तमीऋणकर्तरिऋणकर्त्रोःऋणकर्तृषु
सम्बोधनहे ऋणकर्तःहे ऋणकर्तारौहे ऋणकर्तारः

अर्थ: ऋण (कर्तव्यता, दायित्व) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)
English: one who contracts a debt, indebted, MBh. xiii.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋणकर्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

ऋण (कर्तव्यता, दायित्व) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋणकर्तृऋणकर्तृणीऋणकर्तॄणि
द्वितीयाऋणकर्तृऋणकर्तृणीऋणकर्तॄणि
तृतीयाऋणकर्तृणा / ऋणकर्त्राऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभिः
चतुर्थीऋणकर्तृणे / ऋणकर्त्रेऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभ्यः
पञ्चमीऋणकर्तृणः / ऋणकर्तुःऋणकर्तृभ्याम्ऋणकर्तृभ्यः
षष्ठीऋणकर्तृणः / ऋणकर्तुःऋणकर्तृणोः / ऋणकर्त्रोःऋणकर्तॄणाम्
सप्तमीऋणकर्तृणि / ऋणकर्तरिऋणकर्तृणोः / ऋणकर्त्रोःऋणकर्तृषु
सम्बोधनहे ऋणकर्तृ / हे ऋणकर्तःहे ऋणकर्तृणीहे ऋणकर्तॄणि

अर्थ: ऋण (कर्तव्यता, दायित्व) + कर्तृ (करने वाला, कर्ता)
English: one who contracts a debt, indebted, MBh. xiii.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬