🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:07:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋतजात (पुंलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + जात (पुत्र, बेटा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतजातःऋतजातौऋतजाताः
द्वितीयाऋतजातम्ऋतजातौऋतजातान्
तृतीयाऋतजातेनऋतजाताभ्याम्ऋतजातैः
चतुर्थीऋतजातायऋतजाताभ्याम्ऋतजातेभ्यः
पञ्चमीऋतजातात् / ऋतजाताद्ऋतजाताभ्याम्ऋतजातेभ्यः
षष्ठीऋतजातस्यऋतजातयोःऋतजातानाम्
सप्तमीऋतजातेऋतजातयोःऋतजातेषु
सम्बोधनहे ऋतजातहे ऋतजातौहे ऋतजाताः

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + जात (पुत्र, बेटा)
English: of true nature

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋतजात (नपुंसकलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + जात (जन्तु, जीवधारी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतजातम्ऋतजातेऋतजातानि
द्वितीयाऋतजातम्ऋतजातेऋतजातानि
तृतीयाऋतजातेनऋतजाताभ्याम्ऋतजातैः
चतुर्थीऋतजातायऋतजाताभ्याम्ऋतजातेभ्यः
पञ्चमीऋतजातात् / ऋतजाताद्ऋतजाताभ्याम्ऋतजातेभ्यः
षष्ठीऋतजातस्यऋतजातयोःऋतजातानाम्
सप्तमीऋतजातेऋतजातयोःऋतजातेषु
सम्बोधनहे ऋतजातहे ऋतजातेहे ऋतजातानि

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + जात (जन्तु, जीवधारी)
English: of true nature

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें