🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:23:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋतज्ञा (पुंलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतज्ञाःऋतज्ञौऋतज्ञाः
द्वितीयाऋतज्ञाम्ऋतज्ञौऋतज्ञः
तृतीयाऋतज्ञाऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञाभिः
चतुर्थीऋतज्ञेऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञाभ्यः
पञ्चमीऋतज्ञःऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञाभ्यः
षष्ठीऋतज्ञःऋतज्ञोःऋतज्ञाम्
सप्तमीऋतज्ञिऋतज्ञोःऋतज्ञासु
सम्बोधनहे ऋतज्ञाःहे ऋतज्ञौहे ऋतज्ञाः

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: knowing or conversant with the sacred law or usage (at sacrifices &c.), RV.; AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋतज्ञा (नपुंसकलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतज्ञम्ऋतज्ञेऋतज्ञानि
द्वितीयाऋतज्ञम्ऋतज्ञेऋतज्ञानि
तृतीयाऋतज्ञेनऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञैः
चतुर्थीऋतज्ञायऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञेभ्यः
पञ्चमीऋतज्ञात् / ऋतज्ञाद्ऋतज्ञाभ्याम्ऋतज्ञेभ्यः
षष्ठीऋतज्ञस्यऋतज्ञयोःऋतज्ञानाम्
सप्तमीऋतज्ञेऋतज्ञयोःऋतज्ञेषु
सम्बोधनहे ऋतज्ञहे ऋतज्ञेहे ऋतज्ञानि

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + ज्ञा (जानने वाला, परिचित कार्यज्ञ)
English: knowing or conversant with the sacred law or usage (at sacrifices &c.), RV.; AV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें