🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:30:01 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋतभुज् (पुंलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + भुज् (खाने वाले, मजे लेने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतभुक् / ऋतभुग्ऋतभुजौऋतभुजः
द्वितीयाऋतभुजम्ऋतभुजौऋतभुजः
तृतीयाऋतभुजाऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भिः
चतुर्थीऋतभुजेऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भ्यः
पञ्चमीऋतभुजःऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भ्यः
षष्ठीऋतभुजःऋतभुजोःऋतभुजाम्
सप्तमीऋतभुजिऋतभुजोःऋतभुक्षु
सम्बोधनहे ऋतभुक् / हे ऋतभुग्हे ऋतभुजौहे ऋतभुजः

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + भुज् (खाने वाले, मजे लेने वाला)
English: enjoying (the fruit of) one's righteousness or pious works, MaitrUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋतभुज् (नपुंसकलिङ्ग)

ऋत (उचित, सही) + भुज् (खाने वाले, मजे लेने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋतभुक् / ऋतभुग्ऋतभुजीऋतभुञ्जि
द्वितीयाऋतभुक् / ऋतभुग्ऋतभुजीऋतभुञ्जि
तृतीयाऋतभुजाऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भिः
चतुर्थीऋतभुजेऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भ्यः
पञ्चमीऋतभुजःऋतभुग्भ्याम्ऋतभुग्भ्यः
षष्ठीऋतभुजःऋतभुजोःऋतभुजाम्
सप्तमीऋतभुजिऋतभुजोःऋतभुक्षु
सम्बोधनहे ऋतभुक् / हे ऋतभुग्हे ऋतभुजीहे ऋतभुञ्जि

अर्थ: ऋत (उचित, सही) + भुज् (खाने वाले, मजे लेने वाला)
English: enjoying (the fruit of) one's righteousness or pious works, MaitrUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें