🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:12:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋत्वन्त (पुंलिङ्ग)

ऋतु (आर्तव, ऋतुस्राव) + अन्त (छोर, सरहद)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋत्वन्तःऋत्वन्तौऋत्वन्ताः
द्वितीयाऋत्वन्तम्ऋत्वन्तौऋत्वन्तान्
तृतीयाऋत्वन्तेनऋत्वन्ताभ्याम्ऋत्वन्तैः
चतुर्थीऋत्वन्तायऋत्वन्ताभ्याम्ऋत्वन्तेभ्यः
पञ्चमीऋत्वन्तात् / ऋत्वन्ताद्ऋत्वन्ताभ्याम्ऋत्वन्तेभ्यः
षष्ठीऋत्वन्तस्यऋत्वन्तयोःऋत्वन्तानाम्
सप्तमीऋत्वन्तेऋत्वन्तयोःऋत्वन्तेषु
सम्बोधनहे ऋत्वन्तहे ऋत्वन्तौहे ऋत्वन्ताः

अर्थ: ऋतु (आर्तव, ऋतुस्राव) + अन्त (छोर, सरहद)
English: the close of a season, Mn. iv, 26

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬