🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:38:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋभु (पुंलिङ्ग)

देवता, दिव्यता, देव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋभुःऋभूऋभवः
द्वितीयाऋभुम्ऋभूऋभून्
तृतीयाऋभुणाऋभुभ्याम्ऋभुभिः
चतुर्थीऋभवेऋभुभ्याम्ऋभुभ्यः
पञ्चमीऋभोःऋभुभ्याम्ऋभुभ्यः
षष्ठीऋभोःऋभ्वोःऋभूणाम्
सप्तमीऋभौऋभ्वोःऋभुषु
सम्बोधनहे ऋभोहे ऋभूहे ऋभवः

अर्थ: देवता, दिव्यता, देव

📚 अमरकोश में:
• देवताओं के और नाम (१.१.८) — पर्याय: आदितेय, दिविषद्, लेख, अदितिनन्दन, आदित्य, अस्वप्न, अमर्त्य, अमृतान्धस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋभु (नपुंसकलिङ्ग)

देवता, दिव्यता, देव

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋभुऋभुणीऋभूणि
द्वितीयाऋभुऋभुणीऋभूणि
तृतीयाऋभुणाऋभुभ्याम्ऋभुभिः
चतुर्थीऋभुणे / ऋभवेऋभुभ्याम्ऋभुभ्यः
पञ्चमीऋभुणः / ऋभोःऋभुभ्याम्ऋभुभ्यः
षष्ठीऋभुणः / ऋभोःऋभुणोः / ऋभ्वोःऋभूणाम्
सप्तमीऋभुणि / ऋभौऋभुणोः / ऋभ्वोःऋभुषु
सम्बोधनहे ऋभु / हे ऋभोहे ऋभुणीहे ऋभूणि

अर्थ: देवता, दिव्यता, देव
English: (√ रभ्), clever, skilful, inventive, prudent (said of Indra, Agni, and the Ādityas, RV.; also of property or w

📚 अमरकोश में:
• देवताओं के और नाम (१.१.८) — पर्याय: आदितेय, दिविषद्, लेख, अदितिनन्दन, आदित्य, अस्वप्न, अमर्त्य, अमृतान्धस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें