🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:32:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋषिमुख (नपुंसकलिङ्ग)

ऋषि (पुण्यात्मा मुनि, सन्यासी) + मुख (चेहरा, मुखमण्डल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋषिमुखम्ऋषिमुखेऋषिमुखाणि
द्वितीयाऋषिमुखम्ऋषिमुखेऋषिमुखाणि
तृतीयाऋषिमुखेणऋषिमुखाभ्याम्ऋषिमुखैः
चतुर्थीऋषिमुखायऋषिमुखाभ्याम्ऋषिमुखेभ्यः
पञ्चमीऋषिमुखात् / ऋषिमुखाद्ऋषिमुखाभ्याम्ऋषिमुखेभ्यः
षष्ठीऋषिमुखस्यऋषिमुखयोःऋषिमुखाणाम्
सप्तमीऋषिमुखेऋषिमुखयोःऋषिमुखेषु
सम्बोधनहे ऋषिमुखहे ऋषिमुखेहे ऋषिमुखाणि

अर्थ: ऋषि (पुण्यात्मा मुनि, सन्यासी) + मुख (चेहरा, मुखमण्डल)
English: the beginning of a Ṛṣi or hymn.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें