🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:40:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऋष्टि (पुंलिङ्ग)

दुधारी तलवार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋष्टिःऋष्टीऋष्टयः
द्वितीयाऋष्टिम्ऋष्टीऋष्टीन्
तृतीयाऋष्टिनाऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभिः
चतुर्थीऋष्टयेऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभ्यः
पञ्चमीऋष्टेःऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभ्यः
षष्ठीऋष्टेःऋष्ट्योःऋष्टीनाम्
सप्तमीऋष्टौऋष्ट्योःऋष्टिषु
सम्बोधनहे ऋष्टेहे ऋष्टीहे ऋष्टयः

अर्थ: दुधारी तलवार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ऋष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

एक प्रकार का वाद्ययंत्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऋष्टिःऋष्टीऋष्टयः
द्वितीयाऋष्टिम्ऋष्टीऋष्टीः
तृतीयाऋष्ट्याऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभिः
चतुर्थीऋष्टये / ऋष्ट्यैऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभ्यः
पञ्चमीऋष्टेः / ऋष्ट्याःऋष्टिभ्याम्ऋष्टिभ्यः
षष्ठीऋष्टेः / ऋष्ट्याःऋष्ट्योःऋष्टीनाम्
सप्तमीऋष्टौ / ऋष्ट्याम्ऋष्ट्योःऋष्टिषु
सम्बोधनहे ऋष्टेहे ऋष्टीहे ऋष्टयः

अर्थ: एक प्रकार का वाद्ययंत्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें