🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:25:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकचक्र (पुंलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्र (दल, समुच्चय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकचक्रःएकचक्रौएकचक्राः
द्वितीयाएकचक्रम्एकचक्रौएकचक्रान्
तृतीयाएकचक्रेणएकचक्राभ्याम्एकचक्रैः
चतुर्थीएकचक्रायएकचक्राभ्याम्एकचक्रेभ्यः
पञ्चमीएकचक्रात् / एकचक्राद्एकचक्राभ्याम्एकचक्रेभ्यः
षष्ठीएकचक्रस्यएकचक्रयोःएकचक्राणाम्
सप्तमीएकचक्रेएकचक्रयोःएकचक्रेषु
सम्बोधनहे एकचक्रहे एकचक्रौहे एकचक्राः

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्र (दल, समुच्चय)
English: having one wheel (said of the sun's chariot), RV. i, 164, 2; AV. ix, 9, 2; x, 8, 7

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एकचक्र (नपुंसकलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्र (क्रियते अनेन, @ तारा .)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकचक्रम्एकचक्रेएकचक्राणि
द्वितीयाएकचक्रम्एकचक्रेएकचक्राणि
तृतीयाएकचक्रेणएकचक्राभ्याम्एकचक्रैः
चतुर्थीएकचक्रायएकचक्राभ्याम्एकचक्रेभ्यः
पञ्चमीएकचक्रात् / एकचक्राद्एकचक्राभ्याम्एकचक्रेभ्यः
षष्ठीएकचक्रस्यएकचक्रयोःएकचक्राणाम्
सप्तमीएकचक्रेएकचक्रयोःएकचक्रेषु
सम्बोधनहे एकचक्रहे एकचक्रेहे एकचक्राणि

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्र (क्रियते अनेन, @ तारा .)
English: having one wheel (said of the sun's chariot), RV. i, 164, 2; AV. ix, 9, 2; x, 8, 7

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें