🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:33:04 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकचक्षुस् (पुंलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्षुस् (दृष्टि, दर्शन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकचक्षूःएकचक्षुसौएकचक्षुसः
द्वितीयाएकचक्षुसम्एकचक्षुसौएकचक्षुसः
तृतीयाएकचक्षुसाएकचक्षूर्भ्याम्एकचक्षूर्भिः
चतुर्थीएकचक्षुसेएकचक्षूर्भ्याम्एकचक्षूर्भ्यः
पञ्चमीएकचक्षुसःएकचक्षूर्भ्याम्एकचक्षूर्भ्यः
षष्ठीएकचक्षुसःएकचक्षुसोःएकचक्षुसाम्
सप्तमीएकचक्षुसिएकचक्षुसोःएकचक्षूःषु / एकचक्षूष्षु
सम्बोधनहे एकचक्षूःहे एकचक्षुसौहे एकचक्षुसः

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्षुस् (दृष्टि, दर्शन)
English: one-eyed (said of an animal or of a needle).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एकचक्षुस् (नपुंसकलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्षुस् (उसि आँख)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकचक्षुःएकचक्षुसीएकचक्षुांसि
द्वितीयाएकचक्षुःएकचक्षुसीएकचक्षुांसि
तृतीयाएकचक्षुसाएकचक्षुोभ्याम्एकचक्षुोभिः
चतुर्थीएकचक्षुसेएकचक्षुोभ्याम्एकचक्षुोभ्यः
पञ्चमीएकचक्षुसःएकचक्षुोभ्याम्एकचक्षुोभ्यः
षष्ठीएकचक्षुसःएकचक्षुसोःएकचक्षुसाम्
सप्तमीएकचक्षुसिएकचक्षुसोःएकचक्षुस्सु / एकचक्षुःसु
सम्बोधनहे एकचक्षुःहे एकचक्षुसीहे एकचक्षुांसि

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + चक्षुस् (उसि आँख)
English: one-eyed (said of an animal or of a needle).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें