🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:13:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकमात्र (पुंलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + मात्र (एक माप (चाहे वह लम्बाई, चौड़ाई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकमात्रःएकमात्रौएकमात्राः
द्वितीयाएकमात्रम्एकमात्रौएकमात्रान्
तृतीयाएकमात्रेणएकमात्राभ्याम्एकमात्रैः
चतुर्थीएकमात्रायएकमात्राभ्याम्एकमात्रेभ्यः
पञ्चमीएकमात्रात् / एकमात्राद्एकमात्राभ्याम्एकमात्रेभ्यः
षष्ठीएकमात्रस्यएकमात्रयोःएकमात्राणाम्
सप्तमीएकमात्रेएकमात्रयोःएकमात्रेषु
सम्बोधनहे एकमात्रहे एकमात्रौहे एकमात्राः

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + मात्र (एक माप (चाहे वह लम्बाई, चौड़ाई)
English: consisting of one syllabic instant, APrāt.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एकमात्र (नपुंसकलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + मात्र (एक माप (चाहे वह लम्बाई, चौड़ाई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकमात्रम्एकमात्रेएकमात्राणि
द्वितीयाएकमात्रम्एकमात्रेएकमात्राणि
तृतीयाएकमात्रेणएकमात्राभ्याम्एकमात्रैः
चतुर्थीएकमात्रायएकमात्राभ्याम्एकमात्रेभ्यः
पञ्चमीएकमात्रात् / एकमात्राद्एकमात्राभ्याम्एकमात्रेभ्यः
षष्ठीएकमात्रस्यएकमात्रयोःएकमात्राणाम्
सप्तमीएकमात्रेएकमात्रयोःएकमात्रेषु
सम्बोधनहे एकमात्रहे एकमात्रेहे एकमात्राणि

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + मात्र (एक माप (चाहे वह लम्बाई, चौड़ाई)
English: consisting of one syllabic instant, APrāt.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें