🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:24:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकस्थान (नपुंसकलिङ्ग)

एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + स्थान (खड़ा होना, रहना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकस्थानम्एकस्थानेएकस्थानानि
द्वितीयाएकस्थानम्एकस्थानेएकस्थानानि
तृतीयाएकस्थानेनएकस्थानाभ्याम्एकस्थानैः
चतुर्थीएकस्थानायएकस्थानाभ्याम्एकस्थानेभ्यः
पञ्चमीएकस्थानात् / एकस्थानाद्एकस्थानाभ्याम्एकस्थानेभ्यः
षष्ठीएकस्थानस्यएकस्थानयोःएकस्थानानाम्
सप्तमीएकस्थानेएकस्थानयोःएकस्थानेषु
सम्बोधनहे एकस्थानहे एकस्थानेहे एकस्थानानि

अर्थ: एक (एक यह संख्या, असहाय, भिन्न, अन्य, केवल, मुख्य) + स्थान (खड़ा होना, रहना)
English: one place, one and the same place

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें