🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:18:21 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकान्त (नपुंसकलिङ्ग)

अकेला

🔎 आपका लिखा रूप एकान्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकान्तम्एकान्तेएकान्तानि
द्वितीयाएकान्तम्एकान्तेएकान्तानि
तृतीयाएकान्तेनएकान्ताभ्याम्एकान्तैः
चतुर्थीएकान्तायएकान्ताभ्याम्एकान्तेभ्यः
पञ्चमीएकान्तात् / एकान्ताद्एकान्ताभ्याम्एकान्तेभ्यः
षष्ठीएकान्तस्यएकान्तयोःएकान्तानाम्
सप्तमीएकान्तेएकान्तयोःएकान्तेषु
सम्बोधनहे एकान्तहे एकान्तेहे एकान्तानि

अर्थ: अकेला
संस्कृत: अतिशयः · पर्याय: अतिशय, भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ

📚 अमरकोश में:
• उपह्वर (३.३.१९१) — पर्याय: निकट
• वीकाश (३.३.२२६) — पर्याय: प्रकाश
• अतिशय के और नाम (१.१.८२) — पर्याय: तीव्र, नितान्त, गाढ, बाढ, दृढ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एकान्त (पुंलिङ्ग)

अकेला

🔎 आपका लिखा रूप एकान्ते = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकान्तःएकान्तौएकान्ताः
द्वितीयाएकान्तम्एकान्तौएकान्तान्
तृतीयाएकान्तेनएकान्ताभ्याम्एकान्तैः
चतुर्थीएकान्तायएकान्ताभ्याम्एकान्तेभ्यः
पञ्चमीएकान्तात् / एकान्ताद्एकान्ताभ्याम्एकान्तेभ्यः
षष्ठीएकान्तस्यएकान्तयोःएकान्तानाम्
सप्तमीएकान्तेएकान्तयोःएकान्तेषु
सम्बोधनहे एकान्तहे एकान्तौहे एकान्ताः

अर्थ: अकेला
संस्कृत: पर्याय: अतिशय, भर, अतिवेल, भृश, अत्यर्थ

📚 अमरकोश में:
• उपह्वर (३.३.१९१) — पर्याय: निकट
• वीकाश (३.३.२२६) — पर्याय: प्रकाश
• अतिशय के और नाम (१.१.८२) — पर्याय: तीव्र, नितान्त, गाढ, बाढ, दृढ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें