🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:47:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एकायनगत (पुंलिङ्ग)

एकायन (नितान्त ध्यानमग्न, तुला हुआ) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकायनगतःएकायनगतौएकायनगताः
द्वितीयाएकायनगतम्एकायनगतौएकायनगतान्
तृतीयाएकायनगतेनएकायनगताभ्याम्एकायनगतैः
चतुर्थीएकायनगतायएकायनगताभ्याम्एकायनगतेभ्यः
पञ्चमीएकायनगतात् / एकायनगताद्एकायनगताभ्याम्एकायनगतेभ्यः
षष्ठीएकायनगतस्यएकायनगतयोःएकायनगतानाम्
सप्तमीएकायनगतेएकायनगतयोःएकायनगतेषु
सम्बोधनहे एकायनगतहे एकायनगतौहे एकायनगताः

अर्थ: एकायन (नितान्त ध्यानमग्न, तुला हुआ) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
संस्कृत: पर्याय: एकतान, अनन्यवृत्ति, एकाग्र, एकायन, एकसर्ग
English: walking on a foot-path only wide enough for one, MBh. i

📚 अमरकोश में:
• एकाग्र के और नाम (३.१.७९) — पर्याय: एकसर्ग, एकाग्र्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एकायनगत (नपुंसकलिङ्ग)

एकायन (नितान्त ध्यानमग्न, तुला हुआ) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएकायनगतम्एकायनगतेएकायनगतानि
द्वितीयाएकायनगतम्एकायनगतेएकायनगतानि
तृतीयाएकायनगतेनएकायनगताभ्याम्एकायनगतैः
चतुर्थीएकायनगतायएकायनगताभ्याम्एकायनगतेभ्यः
पञ्चमीएकायनगतात् / एकायनगताद्एकायनगताभ्याम्एकायनगतेभ्यः
षष्ठीएकायनगतस्यएकायनगतयोःएकायनगतानाम्
सप्तमीएकायनगतेएकायनगतयोःएकायनगतेषु
सम्बोधनहे एकायनगतहे एकायनगतेहे एकायनगतानि

अर्थ: एकायन (नितान्त ध्यानमग्न, तुला हुआ) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
संस्कृत: पर्याय: एकतान, अनन्यवृत्ति, एकाग्र, एकायन, एकसर्ग
English: walking on a foot-path only wide enough for one, MBh. i

📚 अमरकोश में:
• एकाग्र के और नाम (३.१.७९) — पर्याय: एकसर्ग, एकाग्र्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें