🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:12:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एनस्वत् (पुंलिङ्ग)

एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएनस्वान्एनस्वन्तौएनस्वन्तः
द्वितीयाएनस्वन्तम्एनस्वन्तौएनस्वतः
तृतीयाएनस्वताएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भिः
चतुर्थीएनस्वतेएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
पञ्चमीएनस्वतःएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
षष्ठीएनस्वतःएनस्वतोःएनस्वताम्
सप्तमीएनस्वतिएनस्वतोःएनस्वत्सु
सम्बोधनहे एनस्वन्हे एनस्वन्तौहे एनस्वन्तः

अर्थ: एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एनस्वत् (स्त्रीलिङ्ग)

एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएनस्वत् / एनस्वद्एनस्वतौएनस्वतः
द्वितीयाएनस्वतम्एनस्वतौएनस्वतः
तृतीयाएनस्वताएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भिः
चतुर्थीएनस्वतेएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
पञ्चमीएनस्वतःएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
षष्ठीएनस्वतःएनस्वतोःएनस्वताम्
सप्तमीएनस्वतिएनस्वतोःएनस्वत्सु
सम्बोधनहे एनस्वत् / हे एनस्वद्हे एनस्वतौहे एनस्वतः

अर्थ: एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एनस्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएनस्वत् / एनस्वद्एनस्वतीएनस्वन्ति
द्वितीयाएनस्वत् / एनस्वद्एनस्वतीएनस्वन्ति
तृतीयाएनस्वताएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भिः
चतुर्थीएनस्वतेएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
पञ्चमीएनस्वतःएनस्वद्भ्याम्एनस्वद्भ्यः
षष्ठीएनस्वतःएनस्वतोःएनस्वताम्
सप्तमीएनस्वतिएनस्वतोःएनस्वत्सु
सम्बोधनहे एनस्वत् / हे एनस्वद्हे एनस्वतीहे एनस्वन्ति

अर्थ: एनस्-मतुप्, व आदेशः, विनि वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें