🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:45:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

एष्टव्य (पुंलिङ्ग)

जिनके लिए प्रयत्न किया जाय्,जिनकी लालसा हो,जिनके लिए लालायित हुआ जाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएष्टव्यःएष्टव्यौएष्टव्याः
द्वितीयाएष्टव्यम्एष्टव्यौएष्टव्यान्
तृतीयाएष्टव्येनएष्टव्याभ्याम्एष्टव्यैः
चतुर्थीएष्टव्यायएष्टव्याभ्याम्एष्टव्येभ्यः
पञ्चमीएष्टव्यात् / एष्टव्याद्एष्टव्याभ्याम्एष्टव्येभ्यः
षष्ठीएष्टव्यस्यएष्टव्ययोःएष्टव्यानाम्
सप्तमीएष्टव्येएष्टव्ययोःएष्टव्येषु
सम्बोधनहे एष्टव्यहे एष्टव्यौहे एष्टव्याः

अर्थ: जिनके लिए प्रयत्न किया जाय्,जिनकी लालसा हो,जिनके लिए लालायित हुआ जाय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

एष्टव्य (नपुंसकलिङ्ग)

जिनके लिए प्रयत्न किया जाय्,जिनकी लालसा हो,जिनके लिए लालायित हुआ जाय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाएष्टव्यम्एष्टव्येएष्टव्यानि
द्वितीयाएष्टव्यम्एष्टव्येएष्टव्यानि
तृतीयाएष्टव्येनएष्टव्याभ्याम्एष्टव्यैः
चतुर्थीएष्टव्यायएष्टव्याभ्याम्एष्टव्येभ्यः
पञ्चमीएष्टव्यात् / एष्टव्याद्एष्टव्याभ्याम्एष्टव्येभ्यः
षष्ठीएष्टव्यस्यएष्टव्ययोःएष्टव्यानाम्
सप्तमीएष्टव्येएष्टव्ययोःएष्टव्येषु
सम्बोधनहे एष्टव्यहे एष्टव्येहे एष्टव्यानि

अर्थ: जिनके लिए प्रयत्न किया जाय्,जिनकी लालसा हो,जिनके लिए लालायित हुआ जाय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें