🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:40:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऐकाग्र्य (नपुंसकलिङ्ग)

एक ही पदार्थ पर जुट जाना, एकाग्रता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऐकाग्र्यम्ऐकाग्र्येऐकाग्र्याणि
द्वितीयाऐकाग्र्यम्ऐकाग्र्येऐकाग्र्याणि
तृतीयाऐकाग्र्येणऐकाग्र्याभ्याम्ऐकाग्र्यैः
चतुर्थीऐकाग्र्यायऐकाग्र्याभ्याम्ऐकाग्र्येभ्यः
पञ्चमीऐकाग्र्यात् / ऐकाग्र्याद्ऐकाग्र्याभ्याम्ऐकाग्र्येभ्यः
षष्ठीऐकाग्र्यस्यऐकाग्र्ययोःऐकाग्र्याणाम्
सप्तमीऐकाग्र्येऐकाग्र्ययोःऐकाग्र्येषु
सम्बोधनहे ऐकाग्र्यहे ऐकाग्र्येहे ऐकाग्र्याणि

अर्थ: एक ही पदार्थ पर जुट जाना, एकाग्रता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬