🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:34:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ऐश्वर्य (नपुंसकलिङ्ग)

सर्वोपरिता, प्रभुता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऐश्वर्यम्ऐश्वर्येऐश्वर्याणि
द्वितीयाऐश्वर्यम्ऐश्वर्येऐश्वर्याणि
तृतीयाऐश्वर्येणऐश्वर्याभ्याम्ऐश्वर्यैः
चतुर्थीऐश्वर्यायऐश्वर्याभ्याम्ऐश्वर्येभ्यः
पञ्चमीऐश्वर्यात् / ऐश्वर्याद्ऐश्वर्याभ्याम्ऐश्वर्येभ्यः
षष्ठीऐश्वर्यस्यऐश्वर्ययोःऐश्वर्याणाम्
सप्तमीऐश्वर्येऐश्वर्ययोःऐश्वर्येषु
सम्बोधनहे ऐश्वर्यहे ऐश्वर्येहे ऐश्वर्याणि

अर्थ: सर्वोपरिता, प्रभुता
संस्कृत: पर्याय: विभूति, भूति

📚 अमरकोश में:
• भग (३.३.३२) — पर्याय: इच्छा, महिमा, वीर्य, प्रयत्न, सूर्य, यश
• विभूति, भूति और ऐश्वर्य (१.१.४४) — पर्याय: विभूति, भूति, अणिमा, महिमा, गरिमा, लघिमा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें