🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:47:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ओजस्वत् (पुंलिङ्ग)

मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाओजस्वान्ओजस्वन्तौओजस्वन्तः
द्वितीयाओजस्वन्तम्ओजस्वन्तौओजस्वतः
तृतीयाओजस्वताओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भिः
चतुर्थीओजस्वतेओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
पञ्चमीओजस्वतःओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
षष्ठीओजस्वतःओजस्वतोःओजस्वताम्
सप्तमीओजस्वतिओजस्वतोःओजस्वत्सु
सम्बोधनहे ओजस्वन्हे ओजस्वन्तौहे ओजस्वन्तः

अर्थ: मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ओजस्वत् (स्त्रीलिङ्ग)

मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाओजस्वत् / ओजस्वद्ओजस्वतौओजस्वतः
द्वितीयाओजस्वतम्ओजस्वतौओजस्वतः
तृतीयाओजस्वताओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भिः
चतुर्थीओजस्वतेओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
पञ्चमीओजस्वतःओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
षष्ठीओजस्वतःओजस्वतोःओजस्वताम्
सप्तमीओजस्वतिओजस्वतोःओजस्वत्सु
सम्बोधनहे ओजस्वत् / हे ओजस्वद्हे ओजस्वतौहे ओजस्वतः

अर्थ: मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ओजस्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाओजस्वत् / ओजस्वद्ओजस्वतीओजस्वन्ति
द्वितीयाओजस्वत् / ओजस्वद्ओजस्वतीओजस्वन्ति
तृतीयाओजस्वताओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भिः
चतुर्थीओजस्वतेओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
पञ्चमीओजस्वतःओजस्वद्भ्याम्ओजस्वद्भ्यः
षष्ठीओजस्वतःओजस्वतोःओजस्वताम्
सप्तमीओजस्वतिओजस्वतोःओजस्वत्सु
सम्बोधनहे ओजस्वत् / हे ओजस्वद्हे ओजस्वतीहे ओजस्वन्ति

अर्थ: मजबूत, वीर्यवान्, तेजस्वी, शक्तिशाली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬