🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:21:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

ओतप्रोत (पुंलिङ्ग)

लम्बाई और चौड़ाई के बल आर-पार सिला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाओतप्रोतःओतप्रोतौओतप्रोताः
द्वितीयाओतप्रोतम्ओतप्रोतौओतप्रोतान्
तृतीयाओतप्रोतेनओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतैः
चतुर्थीओतप्रोतायओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतेभ्यः
पञ्चमीओतप्रोतात् / ओतप्रोताद्ओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतेभ्यः
षष्ठीओतप्रोतस्यओतप्रोतयोःओतप्रोतानाम्
सप्तमीओतप्रोतेओतप्रोतयोःओतप्रोतेषु
सम्बोधनहे ओतप्रोतहे ओतप्रोतौहे ओतप्रोताः

अर्थ: लम्बाई और चौड़ाई के बल आर-पार सिला हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

ओतप्रोत (नपुंसकलिङ्ग)

लम्बाई और चौड़ाई के बल आर-पार सिला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाओतप्रोतम्ओतप्रोतेओतप्रोतानि
द्वितीयाओतप्रोतम्ओतप्रोतेओतप्रोतानि
तृतीयाओतप्रोतेनओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतैः
चतुर्थीओतप्रोतायओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतेभ्यः
पञ्चमीओतप्रोतात् / ओतप्रोताद्ओतप्रोताभ्याम्ओतप्रोतेभ्यः
षष्ठीओतप्रोतस्यओतप्रोतयोःओतप्रोतानाम्
सप्तमीओतप्रोतेओतप्रोतयोःओतप्रोतेषु
सम्बोधनहे ओतप्रोतहे ओतप्रोतेहे ओतप्रोतानि

अर्थ: लम्बाई और चौड़ाई के बल आर-पार सिला हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें