🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:03:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

औक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

उक्ष्णां समूह इत्यर्थे उक्षन्-अण्, तिलोपः वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔक्षम्औक्षेऔक्षाणि
द्वितीयाऔक्षम्औक्षेऔक्षाणि
तृतीयाऔक्षेणऔक्षाभ्याम्औक्षैः
चतुर्थीऔक्षायऔक्षाभ्याम्औक्षेभ्यः
पञ्चमीऔक्षात् / औक्षाद्औक्षाभ्याम्औक्षेभ्यः
षष्ठीऔक्षस्यऔक्षयोःऔक्षाणाम्
सप्तमीऔक्षेऔक्षयोःऔक्षेषु
सम्बोधनहे औक्षहे औक्षेहे औक्षाणि

अर्थ: उक्ष्णां समूह इत्यर्थे उक्षन्-अण्, तिलोपः वुञ् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

औक्ष (पुंलिङ्ग)

उक्ष्णां समूह इत्यर्थे उक्षन्-अण्, तिलोपः वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔक्षःऔक्षौऔक्षाः
द्वितीयाऔक्षम्औक्षौऔक्षान्
तृतीयाऔक्षेणऔक्षाभ्याम्औक्षैः
चतुर्थीऔक्षायऔक्षाभ्याम्औक्षेभ्यः
पञ्चमीऔक्षात् / औक्षाद्औक्षाभ्याम्औक्षेभ्यः
षष्ठीऔक्षस्यऔक्षयोःऔक्षाणाम्
सप्तमीऔक्षेऔक्षयोःऔक्षेषु
सम्बोधनहे औक्षहे औक्षौहे औक्षाः

अर्थ: उक्ष्णां समूह इत्यर्थे उक्षन्-अण्, तिलोपः वुञ् वा
English: (fr. उक्षन्) coming from or belonging to a bull, AV. ii, 36, 7; Kauś.; Pāṇ. vi, 4, 173

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें