🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:04:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

औख्येयक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔख्येयकःऔख्येयकौऔख्येयकाः
द्वितीयाऔख्येयकम्औख्येयकौऔख्येयकान्
तृतीयाऔख्येयकेनऔख्येयकाभ्याम्औख्येयकैः
चतुर्थीऔख्येयकायऔख्येयकाभ्याम्औख्येयकेभ्यः
पञ्चमीऔख्येयकात् / औख्येयकाद्औख्येयकाभ्याम्औख्येयकेभ्यः
षष्ठीऔख्येयकस्यऔख्येयकयोःऔख्येयकानाम्
सप्तमीऔख्येयकेऔख्येयकयोःऔख्येयकेषु
सम्बोधनहे औख्येयकहे औख्येयकौहे औख्येयकाः

अर्थ: —
English: = उख्या-जात g. कत्त्र्य्-आदि, Pāṇ. iv, 2, 95.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

औख्येयक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔख्येयकम्औख्येयकेऔख्येयकानि
द्वितीयाऔख्येयकम्औख्येयकेऔख्येयकानि
तृतीयाऔख्येयकेनऔख्येयकाभ्याम्औख्येयकैः
चतुर्थीऔख्येयकायऔख्येयकाभ्याम्औख्येयकेभ्यः
पञ्चमीऔख्येयकात् / औख्येयकाद्औख्येयकाभ्याम्औख्येयकेभ्यः
षष्ठीऔख्येयकस्यऔख्येयकयोःऔख्येयकानाम्
सप्तमीऔख्येयकेऔख्येयकयोःऔख्येयकेषु
सम्बोधनहे औख्येयकहे औख्येयकेहे औख्येयकानि

अर्थ: —
English: = उख्या-जात g. कत्त्र्य्-आदि, Pāṇ. iv, 2, 95.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें