🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:17:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

और्ण (पुंलिङ्ग)

ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्णःऔर्णौऔर्णाः
द्वितीयाऔर्णम्और्णौऔर्णान्
तृतीयाऔर्णेनऔर्णाभ्याम्और्णैः
चतुर्थीऔर्णायऔर्णाभ्याम्और्णेभ्यः
पञ्चमीऔर्णात् / और्णाद्और्णाभ्याम्और्णेभ्यः
षष्ठीऔर्णस्यऔर्णयोःऔर्णानाम्
सप्तमीऔर्णेऔर्णयोःऔर्णेषु
सम्बोधनहे और्णहे और्णौहे और्णाः

अर्थ: ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

और्ण (नपुंसकलिङ्ग)

ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्णम्और्णेऔर्णानि
द्वितीयाऔर्णम्और्णेऔर्णानि
तृतीयाऔर्णेनऔर्णाभ्याम्और्णैः
चतुर्थीऔर्णायऔर्णाभ्याम्और्णेभ्यः
पञ्चमीऔर्णात् / और्णाद्और्णाभ्याम्और्णेभ्यः
षष्ठीऔर्णस्यऔर्णयोःऔर्णानाम्
सप्तमीऔर्णेऔर्णयोःऔर्णेषु
सम्बोधनहे और्णहे और्णेहे और्णानि

अर्थ: ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें