🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:52:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

और्णिक (पुंलिङ्ग)

ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्णिकःऔर्णिकौऔर्णिकाः
द्वितीयाऔर्णिकम्और्णिकौऔर्णिकान्
तृतीयाऔर्णिकेनऔर्णिकाभ्याम्और्णिकैः
चतुर्थीऔर्णिकायऔर्णिकाभ्याम्और्णिकेभ्यः
पञ्चमीऔर्णिकात् / और्णिकाद्और्णिकाभ्याम्और्णिकेभ्यः
षष्ठीऔर्णिकस्यऔर्णिकयोःऔर्णिकानाम्
सप्तमीऔर्णिकेऔर्णिकयोःऔर्णिकेषु
सम्बोधनहे और्णिकहे और्णिकौहे और्णिकाः

अर्थ: ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

और्णिक (नपुंसकलिङ्ग)

ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्णिकम्और्णिकेऔर्णिकानि
द्वितीयाऔर्णिकम्और्णिकेऔर्णिकानि
तृतीयाऔर्णिकेनऔर्णिकाभ्याम्और्णिकैः
चतुर्थीऔर्णिकायऔर्णिकाभ्याम्और्णिकेभ्यः
पञ्चमीऔर्णिकात् / और्णिकाद्और्णिकाभ्याम्और्णिकेभ्यः
षष्ठीऔर्णिकस्यऔर्णिकयोःऔर्णिकानाम्
सप्तमीऔर्णिकेऔर्णिकयोःऔर्णिकेषु
सम्बोधनहे और्णिकहे और्णिकेहे और्णिकानि

अर्थ: ऊर्णा-अञ्, वुञ् वा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें